98

Ochrona przed przepięciami o częstotliwości sieciowej w instalacjach elektrycznych niskiego napięcia

Przepięcia w instalacji elektrycznej najczęściej bywają kojarzone z wyładowaniami atmosferycznymi. Ale są również inne przyczyny powstawania przepięć, np. przerwanie przewodu neutralnego, awarie w zakładzie energetycznym, próby nielegalnego podłączenia się do instalacji. Warto zwrócić uwagę na fakt, że ograniczniki przepięć chroniące urządzenia przed przepięciami pochodzenia atmosferycznego nie zapewnią skutecznej ochrony przed przepięciami o częstotliwości sieciowej.W tekście przedstawiono informacje na temat przepięćo częstotliwości sieciowej. Opisano urządzenia zapewniające ochronę przed tego rodzaju przepięciami.

NIEZBĘDNIK ELEKTRYKA: meble warsztatowe

Monterzy elektrycy sporo czasu spędzają przy obsłudze instalacji urządzeń rozmieszczonych na terenie obsługiwanych obiektów. Podobna sytuacja występuje w pracy instalatorów na terenie budowy. Jest jednak duża grupa elektryków, którzy sporo prac wykonują w odpowiednio wyposażonych warsztatach.W artykule przedstawiono przykłady mebli warsztatowych przydatnych w miejscu pracy elektryka, takich jak stoły, taborety, regały i szafy.

97

Bezprzewodowe systemy alarmowe

Bezprzewodowe systemy alarmowe instaluje się często tam, gdzie rozwiązania przewodowe nie są możliwe do wykonania z powodu np. konieczności kucia ścian, ingerowania w nowo wybudowane obiekty, a układanie przewodów w listwach natynkowych jest mało estetyczne.W tekście opisano nowoczesne bezprzewodowe systemy alarmowe: zasady ich funkcjonowania i elementy składowe. Zwrócono uwagę na cechy, które zapewniają skuteczność działania tych urządzeń.

Ochrona przepięciowa paneli FV w budownictwie jednorodzinnym

Instalację fotowoltaiczną na dachu budynku jednorodzinnego należy chronić przed wyładowaniami atmosferycznymi. Przemawia za tym stosunkowo duża powierzchnia paneli PF znajdujących się na budynku.W tekście przedstawiono zasady rozmieszczania zwodów, sposoby określania stref ochronnych metodą toczącej się kuli ikąta ochronnego. Opisano wewnętrzną ochronę przed przepięciami w budynku z zewnętrzną instalacją odgromową i bez niej.

96

Pomiary parametrów procesów technologicznych – mierzenie temperatury

Temperatura należy do wielkości fizycznych najczęściej mierzonych metodami elektrycznymi. Przy jej pomiarze stosuje sięmetody kontaktowe – np. termometry rezystancyjne i termopary – oraz bezkontaktowe – np. pirometryczne.W tekście przedstawione są metody pomiarów temperatury podczas procesów technologicznych. Szczegółowo opisane są sposoby działania poszczególnych rodzajów czujników, ich zalety i wady, zakresy stosowania.

NIEZBĘDNIK ELEKTRYKA: oznaczanie przewodów

Końcówki przewodów w instalacjach elektrycznych wymagają oznaczania. Sprawa staje się problemem szczególnie w rozbudowanych instalacjach. Pomocne w tym zakresie są specjalne drukarki.W tekście przedstawiono rodzaje oznaczników i wymagania, które powinny spełniać. Opisano również drukarki stosowane do oznaczania przewodów.

95

Panele FV w budownictwie jednorodzinnym

W jednorodzinnych budynkach mieszkalnych panele fotowoltaiczne mogą dostarczać tańszą energię elektryczną, a ponadto w połączeniu z akumulatorami – stanowić źródło zasilania zapasowego w przypadku zakłóceń w dostawie energii z sieci energetyki zawodowej.W tekście przedstawiono zasadę działania paneli fotowoltaicznych, elementy instalacji FV stosowane w budownictwie jednorodzinnym, a także kierunki rozwoju tego typu instalacji.

NIEZBĘDNIK ELEKTRYKA: Mierniki

Elektryk w swojej pracy używa narzędzi oraz mierników. Wśród tych drugich są urządzenia bardzo proste, takie jak wskaźniki napięcia oraz mierniki bardziej rozbudowane. Wszystkie powinny mieć atesty oraz instrukcje obsługi.W tekście przedstawiono podstawowe informacje dotyczące metrologii i obowiązku legalizacji przyrządów pomiarowych. Zasadniczą część artykułu stanowi prezentacja przykładów przyrządów pomiarowych przydatnych w pracy elektryka.

94

NIEZBĘDNIK ELEKTRYKA: odzież i sprzęty ochronne montera elektryka

Oprócz odzieży roboczej, której elektryk powinien używać w pracy (pisaliśmy o niej w aktualizacji 93), w wielu przypadkach niezbędne jest stosowanie odzieży ochronnej. W zależności od charakteru czynności powinny to być specjalne kombinezony, osłony twarzy, kalosze i rękawice dielektryczne itp. W warunkach zwiększonego zagrożenia oprócz odzieży dodatkowym elementem ochronny jest wykonywanie prac z asekuracją.W tekście są omówione przepisy bhp dotyczące stosowania odzieży ochronnej i wykonywania pracy z asekuracją, wskazane prace i czynności, przy których wzrasta zagrożenie wypadkiem, a także przedstawione przykłady odzieży ochronnej.

Kontrola okresowa urządzeń piorunochronnych w normie PN-EN 62305–3:2011

Według wydanej w grudniu 2015 roku po polsku normy PN-EN 62305–3:2011 – Ochrona odgromowa – Część 3: Uszkodzenia fizyczne obiektów i zagrożenie życia procedura badań oraz program konserwacji LPS powinien obejmować m.in.: sprawdzenia galwanicznej ciągłości instalacji LPS, pomiar rezystancji układu uziomów względem ziemi.W artykule omówiono wskazania zawarte w normie, m.in. dotyczące procedury badań i programu konserwacji LPS. Przedstawiono sposób pomiaru rezystancji uziemienia metodą trójpunktową oraz wskazówki pozwalające uniknąć błędów podczas badań.

Elektrownie wiatrowe na lądzie

Elektrownie wiatrowe często buduje się obok siebie, tworząc z nich tzw. farmy wiatrowe. Pozwala to na ograniczenie kosztów inwestycji i eksploatacji.W tekście przedstawiono zadania i konstrukcje poszczególnych elementów elektrowni wiatrowych.

93

Przydomowe elektrownie wiatrowe

Zgodnie z przepisami przydomowe elektrownie wiatrowe to urządzenia zaliczane do mikroinstalacji odnawialnych źródeł energii (OZE). Nie dotyczą ich obostrzenia zawarte w ustawie zwanej „wiatrakową”, która obejmuje rozwiązania z większymi generatorami, zwykle wchodzącymi w skład farm wiatrowych (omówione w poprzedniej aktualizacji „Instalacji elektrycznych w praktyce”).W tekście przedstawiono regulacje prawne dotyczące wznoszenia przydomowych elektrowni wiatrowych. Opisano także wpływ ukształtowania terenu na efektywność takich siłowni i sposób szacowania ilości energii, jaką można uzyskać z przydomowego „wiatraka”. Zaprezentowano stosowane rozwiązania techniczne.

Ochrona przepięciowa w instalacjach elektrycznych nn – nowa edycja normy PN-HD 60364-5-534

Polska Norma PN-HD 60364-5-534:2016-04 – wersja angielska – Instalacje elektryczne niskiego napięcia – Część 5-534: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego – Odłączanie izolacyjne, łączenie i sterowanie – Urządzenia do ochrony przed przejściowymi przepięciami zastąpiła edycję z 2012 roku, wprowadzając istotne zmiany techniczne w stosunku do poprzedniego wydania.W tekście przedstawiono najważniejsze zapisy nowej edycji normy dotyczące miejsca montażu SPD, układów połączeń ograniczników i ich doboru oraz przyłączania do instalacji.

92

Wykorzystanie energii słonecznej do podgrzewania wody

Instalacje solarne w warunkach polskich są przede wszystkim stosowane do podgrzewania wody użytkowej. Według szacunków koszt inwestycyjny takiej instalacji zwraca się po okresie 5–7 lat.W tekście zaprezentowano informacje przydatne przy ocenie wykorzystania słońca do ogrzewania wody i/lub pomieszczeń w naszych warunkach klimatycznych. Omówiono zasady instalacji kolektorów oraz wymagania zawarte w przepisach budowlanych.

Elektrownie wiatrowe – zagadnienia prawne

Przepisy dotyczące elektrowni wiatrowych znajdują się w specjalnej ustawie o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych. Zmieniła ona również zapisy dotyczące siłowni wiatrowych w Prawie budowlanym, Prawie energetycznym i ustawie o odnawialnych źródłach energii.W tekście przedstawiono aktualne przepisy dotyczące elektrowni wiatrowych, w tym sposób ustalania, w jakiej odległości od domów mieszkalnych można wznosić elektrownie wiatrowe.

91

NIEZBĘDNIK ELEKTRYKA: zagrożenia wywołane łukiem elektrycznym

Zwarcia łukowe pojawiają się zazwyczaj w rozdzielniach średniego napięcia, gdzie prąd zwarciowy wynosi od kilku do kilkudziesięciu kA. Zjawisko to jest bardzo groźne dla przebywających w pobliżu ludzi.W artykule przedstawiono przyczyny powstania zwarcia łukowego i sposoby ochrony przed jego skutkami.

Wymiana instalacji elektrycznych w części wspólnej budynków wielorodzinnych

Konieczność modernizacji instalacji elektrycznej spowodowana jest w wielu przypadkach nie tylko jej złym stanem technicznym, ale także potrzebą dostosowania starszych rozwiązań do nowych, aktualnie obowiązujących przepisów oraz zwiększonego zapotrzebowania na energię elektryczną.Tekst omawia poszczególne etapy modernizacji instalacji w części wspólnej budynku wielorodzinnego. Przedstawia aktualne przepisy dotyczące tego zagadnienia i zawarte w nich wymogi.

90

Oświetlenie przejść dla pieszych i przejazdów dla rowerzystów

Rejony krzyżowania się ruchu pieszego i rowerowego z ruchem pojazdów stanowią miejsca stwarzające szczególne zagrożenie. Dlatego tak ważne jest ich oznakowanie, ale także prawidłowe oświetlenie. W przepisach sprawa oświetlenia tych newralgicznych punktów została pominięta. Pomocą dla projektantów są jednak Polskie Normy.W tekście przedstawiono wynikające z norm zalecenia dotyczące oświetlenia przejść dla pieszych i przejazdów dla rowerzystów. Wskazano na istotne parametry. Podano przykłady rozwiązań oraz rady naukowców dotyczące zmian barwy światła i natężenia oświetlenia w płaszczyźnie poziomej.

Inteligentne stacje transformatorowe w systemach SMART GRID

Przyszłością w energetyce miejskiej są inteligentne sieci rozdzielcze (ang. SMART GRID) umożliwiające optymalne zarządzanie rozsyłem energii. Jako elementy systemu muszą być stosowane m.in. odpowiednio przystosowane stacje transformatorowe.W tekście opisano założenia, które ma realizować inteligentna sieć rozdzielcza. Przedstawiono cechy stacji transformatorowej przeznczone do pracy w inteligentnych sieciach, a także przykładowe wyposażenia takiej trafostacji.

89

Zmiany wprowadzone w załączniku C do Normy PN-EN 62305-4:2011 (odgromowej)

Norma PN-EN 62305-4:2011 dotyczy projektowania, instalowania, nadzorowania, konserwacji i badania środków przeznaczonych do ochrony systemów elektrycznych i elektronicznych wewnątrz obiektu, stosowanych w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia uszkodzeń powodowanych przez piorunowy impuls elektromagnetyczny (LEMP).W tekście przedstawiono załącznik C do normy poświęcony doborowi i montażowi skoordynowanego układu SPD zgodnie ze strefową koncepcją ochrony (LPZ). Podano też przykłady szacowania wartości spodziewanych przepięć indukowanych dla kilku układów pętli.

Jakość i bezpieczeństwo instalacji elektrycznych w budynkach jednorodzinnych

Przepisy dotyczące instalacji elektrycznych zawarte w Prawie budowlanym oraz w rozporządzeniu o warunkach technicznych dotyczą, z niektórymi wyjątkami, także budownictwa jednorodzinnego. W praktyce zalecenia te są w wielu przypadkach lekceważone, co prowadzi do powstawania zagrożeń.W tekście opisano m.in. wymagania, jakie – zgodnie z przepisami – muszą spełniać instalacje elektryczne w domach jednorodzinnych. Przedstawiono dobre praktyki dotyczące projektowania i wykonania tych instalacji.

88

Zabezpieczenie ciągłości dostaw energii elektrycznej do obiektów przemysłowych

W zależności od obiektu przemysłowego, przeprowadzanego w nim procesu technologicznego, a także stosowanych urządzeń i systemów ewentualny brak ciągłości dostaw energii elektrycznej może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, poważne ryzyko dla środowiska, a także znaczne straty materialne. Dlatego ważne jest stosowanie odpowiednich rozwiązań zapewniających zminimalizowanie lub całkowite wyeliminowanie negatywnych skutków zaników i zapadów napięcia.W tekście opisano układy samoczynnego załączania rezerwy, omówiono zasadnicze cechy zespołów prądotwórczych oraz szczegółowo scharakteryzowano różnego rodzaju zasilacze bezprzerwowe.

Wykorzystanie pompy ciepła w systemach klimatyzacji

Na zakończenie cyklu o pompach ciepła przedstawiamy ich wykorzystanie w klimatyzacji na przykładzie systemów VRF ze zmiennym przepływem czynnika chłodniczego.W tekście przedstawiono zasadę działania klimatyzacji, szerzej omawiając systemy typu VRF oraz opisano stosowanie w nich pomp ciepła.

Spis norm z zakresu technicznych środków ochrony elektronicznej z komentarzem

Nawet pobieżne zapoznanie się z Polskimi Normami dotyczącymi elektronicznych środków ochrony przed przestępcami wymaga wiele czasu. Koszt zakupu tych dokumentów to kilka tysięcy złotych.W tekście zaprezentowano aktualny na 14 lutego 2017 r. spis Polskich Norm dotyczących technicznych środków ochrony elektronicznej. Podano też wskazówki ułatwiające odszukanie potrzebnych Czytelnikowi norm.

87

Zmiany wprowadzone w załącznikach A i B do normy PN-EN 62305-4:2011

Norma PN-EN 62305-4:2011 zawiera informacje dotyczące projektowania, instalowania, nadzorowania, konserwacji i badania środków przeznaczonych do ochrony systemów elektrycznych i elektronicznych wewnątrz obiektu, stosowanych w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia uszkodzeń spowodowanych przez piorunowy impuls elektromagnetyczny (LEMP). W 2015 r. ukazało się polskie tłumaczenie drugiej edycji tej normy. Zawiera ona cztery załączniki, w których podano wytyczne dotyczące ekranowania przestrzennego, wdrażania systemu ochrony w istniejącym obiekcie, stosowania skoordynowanego systemu SPD oraz czynników mogących uszkodzić SPD.W tekście przedstawiono zmiany w załącznikach A i B normy PN-EN 62305:2011, porównując obecne zapisy z ich wcześniejszą wersją z roku 2006.

Zasilanie wielorodzinnych budynków mieszkalnych

Zasilanie w energię elektryczną wielorodzinnych budynków mieszkalnych z zasady odbywa się liniami niskiego napięcia, przy czym w zależności od układu sieci w danym regionie jest to zasilanie z linii napowietrznej lub kablowej.W tekście są przedstawione przepisy regulujące kwestię zasilania w energię elektryczną budynków wielorodzinnych. Autor opisuje używane dotąd rozwiązania zasilania osiedli z ubiegłego wieku oraz rozwiązania, które są dziś projektowane. Szczególną uwagę zwraca na zapewnienie niezawodności dostawy energii.

Pompy z powietrznym źródła ciepła

Montaż pompy ciepła z powietrznym źródłem ciepła jest tańszy niż urządzeń czerpiących ciepło z gruntu lub wody. Jednak powietrzna pompa nie może być w naszym klimacie jedynym źródłem ciepła w domu.Cykl dotyczący pomp ciepła rozpoczęliśmy w aktualizacji 84 od omówienia wspólnych zasad ich działania. W aktualizacji 85 przedstawiliśmy rozwiązania, w których wykorzystuje się energię z gruntu. W numerze 86 była mowa o pompach wykorzystujących jako dolne źródło ciepła wody gruntowe. W tej aktualizacji omawiamy zasady działania pomp ciepła z powietrznym źródłem ciepła, przedstawiamy ich przykładowe parametry oraz warunki, w których instaluje się tego rodzaju urządzenia.

86

Wymagania dotyczące oprzewodowania według normy PN-HD 60364-5-52:2011

Oprzewodowanie to, według normy, zestaw złożony z gołych lub izolowanych przewodów, kabli lub szyn zbiorczych wraz z elementami mocującymi oraz w razie potrzeby ich obudowami.W tekście zostały przedstawione najważniejsze wymagania dotyczące oprzewodowania zawarte w Polskiej Normie PN-HD 60364-5-52:2011 Instalacje elektryczne niskiego napięcia – Część 5-52: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego – Oprzewodowanie.

Pompy ciepła – wody gruntowe jako dolne źródło ciepła

Wykorzystywane w pompach ciepła wód gruntowych jako dolnego źródła ciepła jest znacznie tańsze niż zastosowanie kolektora gruntowego poziomego lub pionowego.Cykl dotyczący pomp ciepła rozpoczęliśmy w aktualizacji 84 od omówienia zasad ich działania. W wydaniu lutowym (aktualizacja 85) przedstawiliśmy rozwiązania, w których wykorzystuje się energię z gruntu. W tym numerze jest mowa o pompach wykorzystujących jako dolne źródło ciepła wody gruntowe.

Od zasilania awaryjnego do gwarantowanego – klasyczny zespół prądotwórczy i jego wariacje

Coraz więcej obiektów wymaga zabezpieczenia ciągłości dostaw energii elektrycznej. Jednym ze sposobów na jej osiągniecie jest zastosowanie źródła zasilania awaryjnego, które najczęściej stanowi zespół prądotwórczy (tj. silnik spalinowy + prądnica synchroniczna wraz z niezbędnym osprzętem). Czas niezbędny do uruchomienia silnika spalinowego, a następnie przejęcia przez prądnicę synchroniczną pełnego obciążenia (wynoszący zwykle kilkanaście sekund) bywa jednak nieakceptowalny dla wielu procesów technologicznych, w tym przetwarzania danych.Tekst wyjaśnia sposób działania zespołu prądotwórczego w układzie samoczynnego załączania rezerwy. Przedstawia ideę zespołu prądotwórczego z krótkim i zerowym czasem przełączenia. Opisuje zbliżoną do nich konstrukcję – dynamiczny zasilacz bezprzerwowy typu DRUPS (ang. Diesel Rotary Uninterruptible Power Supply) – która doczekała się już kilku znaczących wdrożeń w naszym kraju. Zamieszczone przykładowe rysunki pozwolą na zrozumienie różnic pomiędzy wspomnianymi rozwiązaniami.

85

Zmiany wprowadzone w czwartym arkuszu PN-EN 62305-4:2011

Czwarta część normy IEC 62305 zawiera informacje dotyczące projektowania, instalowania, nadzorowania, konserwacji i badania środków przeznaczonych do ochrony systemów elektrycznych i elektronicznych wewnątrz obiektu, stosowanych w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia uszkodzeń spowodowanych przez piorunowy impuls elektromagnetyczny (LEMP). W 2015 ukazało się polskie tłumaczenie drugiej edycji tej normy.W tekście przedstawiono zamiany w treści drugiej edycji arkusza 4 normy PN-EN 62305:2011, porównując obecne zapisy z jego wcześniejszą wersją z roku 2006. Śródtytuły w artykule odpowiadają tytułom rozdziałów w normie.

Pompy ciepła – grunt jako dolne źródło ciepła

Jedną z grup pomp ciepła są urządzenia wykorzystujące ciepło zakumulowane w gruncie. Konkretne rozwiązania „dolnego źródła” zależą od wielkości powierzchni gruntu, który jest do dyspozycji. Jeżeli powierzchnia ta jest niewielka, stosuje się układy pionowe. Na większym terenie można zastosować układ poziomy.W tekście przedstawiono wymagania prawne, które należy spełnić przed instalacją pompy ciepła. Opisano zasady wyboru rodzaju kolektora, przedstawiono elementy układu pompy znajdującego się w budynku i jej sterowanie. Artykuł wskazuje także czynniki, które należy brać pod uwagę przy analizie kosztów zastosowania pompy ciepła.

84

Wymagania normy PN-HD 60364-4-43:2012

Trzy arkusze Polskiej Normy PN-HD 60364dotyczą zagadnień związanych z bezpieczeństwem. W poprzednich aktualizacjach przedstawiliśmy wymagania z norm dotyczące stosowanych środków ochrony od porażeń elektrycznych oraz ochrony przed skutkami oddziaływania cieplnego.

Pompy ciepła – zasada działania

W tym artykule przedstawiamy podstawowe informacje na temat sposobu działania pomp ciepła, opisujemy ich elementy oraz wykorzystywane źródła energii.

Określanie poziomu zagrożeń obiektów i dobór środków ochrony

W aktualizacjach 81 i 83 przedstawiono poszczególne elementy tworzące system ochrony przed działaniem przestępców oraz podano wskazówki dotyczące planowania zabezpieczeń. W tej aktualizacji prezentujemy opracowaną przez Stefana Jerzego Siudalskiego metodę określania poziomu zagrożeń obiektów i doboru środków ochrony.Posługując się tabelami przedstawionymi w tekście, można zaplanować system ochrony mieszkania, wilii oraz sklepów, magazynów i hurtowni.